Ieder van jullie zal afgelopen kerst ongetwijfeld geconfronteerd zijn met het fenomeen LED-kaars: een designer-achtig gekrulde kaars van plastic in pastelkleuren met een LED-verlicht vlammetje dat met een ON/OFF knopje de sfeer bedient.
Geloof me, ik wil ook niet dat mijn huis afbrandt of dat ik binnen blootgesteld wordt aan nóg slechtere luchtkwaliteit dan buiten. Geloof me ook, dat een echte kaars ons meer roert dan deze plastic evenknie.
Vuur is namelijk al sinds het ooit werd uitgevonden onderdeel van sleutelmomenten in het leven: van de inheemse ceremonies bij geboorte en dood van toen tot de taartrijke verjaardag van tegenwoordig. Stukken stof of bosjes riet gedrenkt in dierlijk vet, dompelkaarsen en later gegoten kaarsen vergezellen ons als mens al jaar en dag als drager van ceremonie, initiatie of gewoonweg feest.
In de tentoonstelling Missen als een ronde vorm in Stedelijk Museum Schiedam zag ik het werk van Keetje Mans. Grote werken, olieverf op doek, vol met kaarsen. Op het ene schilderij met vlam en licht en toch lijken de kaarsen geen hoofdrol te spelen. Op het andere schilderij tientallen kaarsen rondom een leeg en zwevend bed, maar dan weer zonder vlam. Ik liep er in eerste instantie langs: een schilderij van kaarsen die ook nog eens bijna van het doek afvielen, wat had dat met rouw of troost te maken? Maar toen ik haar tweede werk ontdekte, later in de tentoonstelling, liep ik terug om het eerste werk in me op te nemen.
Uit de bijschriften leerde ik dat het ritueel van een kaars aansteken zijn oorsprong heeft als vorm om hemel en aarde te verbinden waarbij de kaars symbool staat voor de ziel. Prachtig, lijkt me. Keetje Mans stelt niet de kaars, maar de kwaliteit van haar licht centraal: het licht staat voor warmte, troost en hoop. De gedoofde kaarsen, de afwezigheid van licht, staan juist voor het immateriële: dat wat niet zichtbaar, maar wel aanwezig is in geval van rouw en verlies.
Wij hebben tegenwoordig liever een plastic ziel. Op zich geen verkeerde weergave van de realiteit, als ik soms zo om me heen kijk. Misschien allemaal een kaarsje aansteken om dit proces weer om te keren?
- Barbara
⭣Keetje Mans, Wild with delight, 2024  |
⭣Keetje Mans, Ceremony (candle candy), 2017 |
