uit de ziekenboeg, anneke athenaeum nc Gedachten, bedenkingen en tips voor het gebruik van AI op de werkvloer Voor sommigen van jullie is wat ik hier ga onderzoeken al bekend terrein. Voor anderen een gebied dat ze liever niet betreden. Feit is: AI is nauwelijks nog weg te denken en zal een steeds grotere rol gaan spelen, zowel in ons dagelijks leven als op de werkvloer. Het afgelopen jaar heb ik me enigszins verdiept in het gebruik van AI binnen mijn andere vakgebied: grafisch ontwerp. Wat zijn de mogelijkheden en beperkingen van het werken met bijvoorbeeld ChatGPT? Hoeveel tijd en geld kost het eigenlijk, en wat levert het op — privé én professioneel? Ik zet in deze tekst wat praktische toepassingen, overwegingen en kanttekeningen op een rij, zodat we niet allemaal los van elkaar het wiel opnieuw hoeven uit te vinden. Daartoe heb ik een aantal boeken gelezen (of schuin doorkruist), heb ik samengewerkt met AI op het gebied van spelling en definities en heb ik AI getest én geplaagd. Onderaan vind je een uitleg van de belangrijkste termen die je vaak tegenkomt zodra je je met AI gaat bezighouden, evenals een overzicht van veelgebruikte AI-tools: programma’s die mensen inzetten zodra ze ermee aan de slag gaan. Het aanvaarden van nieuwe technologie verloopt vaak in verschillende stadia – een beetje zoals mevrouw Kübler-Ross het rouwproces beschrijft: ontkenning, woede, onderhandelen, depressie, aanvaarding, afscheid nemen. Geloof me, ik heb het allemaal meegemaakt: de komst van het internet, de mobiele telefoon, de cloud, sociale media, navigatiesystemen; het verdwijnen van de fax, de cd-rom, de Zip-schijf, het cassettebandje, de analoge camera – en de terugkeer van een aantal van deze dingen. Wat AI betreft hang ik inmiddels ergens tussen depressie en aanvaarding. Ik begon woest enthousiast, met een veel te lange tekst die inmiddels steeds korter wordt – vol gretigheid en bewondering voor het fenomeen AI. Maar dat enthousiasme slaat langzaam om in teleurstelling, omdat ik voortdurend stuit op de beperkingen van de verschillende tools. Een beperking die me dan vervolgens ook weer vrolijk stemt. Ik merk steeds meer dat input die niet gebaseerd is op gedegen kennis en het menselijk vermogen om ongebruikelijke verbanden te leggen, leidt tot nietszeggende resultaten. Onderscheidingsvermogen zou wel eens het talent van de toekomst kunnen zijn. (Lees het artikel van Stepfani Tyler op Substack) Alexander Klöpping schrijft in zijn voorwoord van Slimmer werken met AI: “Ga ervan uit dat DIT de slechtste AI is die je ooit zult gebruiken”. Met andere woorden: dit stuk, dat ik in juli en augustus voor jullie schrijf, is in september deels alweer achterhaald. Dat geldt misschien ook voor de AI-boeken die momenteel in de winkel liggen. En dus de vraag: Zijn boeken van vóór 2025 nog relevant? Moeten ze plankruimte innemen? Eigenlijk is de fase van ontkenning en woede het leukst. Je zoekt de grenzen van de tools op. Er is geen grotere lol dan de navigatie expres de verkeerde kant op te sturen, alleen maar om haar paniekerig te horen zeggen: “Keer om! Keer om”! Er zijn mensen die persoonlijke relaties met AI tools proberen aan te gaan, om ze vervolgens te pesten en te vernederen. Soms is dat verleidelijk, omdat de meeste AI tools in de communicatie verschrikkelijke slijmballen zijn. Als je een vraag stelt zal hij vaak zeggen: “Wat een goede | originele | intelligente et cetera vraag …”. Maar pas op! AI neemt jou ook in het ootje. Hij, zij of het kan hallucineren; vraag je om een definitie van een niet-bestaand woord, dan fantaseert je tool er lustig op los. Wil je een serieus stuk schrijven over een onderwerp, dan zal je je bronnen moeten vermelden. Daarin is de tool Perplexity doorgaans secuurder dan ChatGPT. Op dit moment geldt: de journalistieke integriteit die de mens heeft, heeft de machine niet. Een hallucinerende tool kan je trouwens wèl inspireren om uit je bubbel te stappen en je hersens te laten waaien - een soort machineLSD.
Wat is er sinds 1956 gebeurd? Sinds de term ‘AI’ in 1956 werd geïntroduceerd, heeft kunstmatige intelligentie een grillige leercurve doorgemaakt - met veel hoogtepunten, maar ook diepe dalen en overspannen verwachtingen. Lange tijd konden systemen nauwelijks patronen herkennen of interpreteren. De ontwikkeling bekoelde vaak door gebrek aan financiering. Pas in de jaren 2010 kwam er een nieuwe doorbraak met de opkomst van machine learning. Enorme hoeveelheden data werden ingevoerd, zodat systemen taalpatronen konden herkennen. Via reinforcement learning - een systeem van belonen en bestraffen -, leert de computer wat als ‘goed’ of ‘fout’ wordt beschouwd. Aan de ene kant heb je de taalmodellen (LLM’s), aan de andere kant de generatieve AI, die inmiddels ook beelden kan genereren — denk aan Midjourney en DALL·E. Niets van dit alles is mogelijk zonder de enorme input van data door mensen. De positie van de datawerker is net zo kwetsbaar als die van bijvoorbeeld fabrieksarbeiders of andere laaggeschoolde werkers. Het werk is vaak eentonig en repetitief. In eerste instantie bestaat machine learning eruit dat mensen de machine voeden met informatie: “op dit plaatje staat een eekhoorn”, “rechts daarvan een naaldboom”, “die is groen”, enzovoorts. Een baan die mensen enerzijds uit diepe armoede kan halen, maar anderzijds weinig tot geen perspectief biedt. Een rol waarin je gemakkelijk te vervangen bent — zeker als je kritiek levert. Een werkwijze die snel kan ontaarden in moderne slavernij, zoals we die ook zien in bijvoorbeeld de textielindustrie, voedselverwerking, mijnbouw, en andere vormen van slecht betaald thuiswerk. AI opereert en leert voorlopig nog niet autonoom, maar is volledig afhankelijk van input van miljoenen mensen. Tegelijkertijd denk ik dat AI, naarmate het meer leert, steeds autonomer zal worden. Wat in elk geval duidelijk is: deze manier van leren kost gigantisch veel energie — lees: stroom en menselijke input. Vergeet ook niet dat de input wordt aangestuurd door westerse bedrijven met een westers perspectief, racisme seksisme en andere vooroordelen liggen dus op de loer.
Gelezen Ik las onder andere het boek ‘Slimmer werken met AI’ van Ethan Mollick, een van de meer toegankelijkere boeken over AI met een voorwoord van Alexander Klöpping. Zoals in de meeste zelfhulpboeken stuit je op eindeloze herhaling. Dus voor jullie een kleine samenvatting: Nodig AI uit aan tafel: experimenteer breed, bij alle taken, om te ontdekken waar AI van waarde is. Blijf de “mens-in-de-lus”. Behandel AI als een persoon, maar geef hem | haar | het, een duidelijke rol. Bijvoorbeeld: antwoordt als een boekhandelaar. De belangrijkste functies van AI volgens Mollick AI versnelt creatieve processen zoals teksten, afbeeldingen of ideeën. Coworker | Assistent : AI helpt alledaagse taken structureren, analyseren vertalen of schrijven | spellen Tutor / Coach: AI kan persoonlijke begeleiding bieden, zoals feedback genereren en leerprocessen ondersteunen De andere twee boeken die ik las zijn: ‘ In de Schaduw van AI’ van Madhumita Murgia & ‘AI ‘ van Lieven Scheire. In de schaduw van AI onderzoekt de impact van KI | AI op Het dagelijkse leven van mensen. En is een kritisch onderzoek naar de donkere kanten van AI. Murgia is AI-journalist bij de Financial Times. AI van Lieven Schiere is een gelijksoortig boek als Slimmer werken met AI en na drie boeken ben ik dan ook overgeschakeld op het lezen van nieuwsbrieven waarvan AI report van Ernst-Jan Pfauth een van de meest praktische Nederlandstalige is. Voorts kun je veel aardige artikelen vinden op Substack als je het onderwerp AI intypt.
Boekhandel, uitgeverij, vertalers Hoe krijgt de boekhandel te maken met AI? Er zullen binnenkort, en er liggen nu al, boeken in de winkel (misschien nog niet in onze winkel, maar toch) die door AI zijn geschreven. Denk aan genres als detectives, Zeven Zussen-achtige verhalen, romance, enzovoort. Boeken die volgens een vaste formule worden geschreven, gericht op een uitgelezen publiek, bijvoorbeeld jongeren, vrouwen, of de LGBTQ+-gemeenschap. Ik ben op Spotify al een paar keer een songs tegengekomen die helemaal door AI gemaakt bleek te zijn, zoek Lee Vyborny op en je krijgt een fraaie country nummers met afbeeldingen van een mooie madam, vervolgens is er online niets te vinden geen discografie, geen liveoptreden geen Wikipagina.
In de vertalerswereld speelt er natuurlijk ook het een en ander. Lees dit leuke stuk van mijn vriendin Martine Woudt, vertaalster Frans | Nederlands. Uitgesproken ter ere van het Vertalersgeluktournee 2025, boekhandel Hijman Ongerijmd, in Arnhem, naar aanleiding van het boek Waak over haar – Jean-Baptiste Andrea Ze schreef dit stuk begin 2025, inmiddels zijn er al meerdere nieuwe tools beschikbaar en is het gebruik van AI al aardig ingeburgerd.
“ Ik me af hoe het zal zijn als AI het werk van vertalers overneemt: dat kan haast niet anders dan een vervlakking betekenen. Ik noemde net al even het vertaalprogramma DeepL. Ik ben nu nog niet zo te spreken over de prestaties Frans-Nederlands daarvan, maar die zullen vast in rap tempo verbeteren. Alleen kan een vertaalprogramma niet twijfelen en na wikken en wegen de vertaling kiezen die naar zijn gevoel het meest recht doet aan de brontekst. Het vertaalprogramma heeft geen gevoel, geen humor, het is niet creatief: het spuugt uit wat erin is gestopt. Neem bijvoorbeeld het zinnetje: On enrôlait les gosses, les vieux, les boiteux – over het feit dat halverwege de Eerste Wereldoorlog iedereen het Franse leger in moest. DeepL vertaalt dat keurig: ‘Ze namen kinderen, ouderen en kreupelen in dienst’. Mijn vertaling is: ‘Ze rekruteerden kinderen, grijsaards en hinkepoten’. Of het zinnetje: une autorisation en bonne et due forme signée d’une huile du Vatican – over een Amerikaanse professor die met toestemming van het Vaticaan Mimo’s weggestopte beeld wilde bestuderen. DeepL maakt daarvan: ‘een formele autorisatie, ondertekend door een Vaticaanse oiler’. Ik maakte ervan: ‘een volgens de regels opgemaakte machtiging, ondertekend door een hotemetoot uit het Vaticaan’. ‘Hinkepoten en‘hotemetoot zijn woorden die niet zo gauw uit een vertaalprogramma zullen rollen. Het zijn trouwens ook woorden die ik niet in elke vertaling zou gebruiken. De woorden die je kiest moeten passen in de sfeer van het boek. DeepL voelt geen sfeer – nog niet, in elk geval. En juist woorden als ‘hinkepoten’ en ‘hotemetoot maken mij gelukkig als ze tijdens het vertalen uit mijn virtuele pen vloeien. Nog één zinnetje als voorbeeld, omdat ik heel ingenomen was met mijn eigen vondst: Le jeune marquis, le héros de Pietra d’Alba, était là, lui aussi, à la croisée du transept, auréolé d’une gloire dont il se moquait bien. – het betreft hier de begrafenis van Viola’s omgekomen oudste broer. DeepL vertaalt: ‘De jonge Markies, de held van Pietra d’Alba, was er ook, bij de kruising van het transept, gehuld in een glorie waar hij niets om gaf’. Op zich een redelijke vertaling, al is ‘de kruising van het transept’ een beetje pleonastisch en vind ik ‘gehuld in een glorie’ niet zo mooi. Maar in dit geval gaat het me vooral om de laatste woorden dont il se moquait bien. Se moquer de betekent (o.a.) ‘zich niets van iets aantrekken, er maling aan hebben’, dus DeepL’s vertaling ‘er niets om geven’ kan heel goed. Maar de jonge markies is dood, en dus kun je hier als vertaler een grapje maken: ‘De jonge markies, de held van Pietra d’Alba, was er ook, op de kruising van de kerk, verheerlijkt met een roem die hem koud liet.’ Ook dat is vertalersgeluk, een vondst waar je zelf heel tevreden over bent. Behalve een gebrek aan gevoel, humor en creativiteit heeft een vertaalprogramma nog een ander nadeel. [afbeelding Neem het feit dat Mimo zijn hele leven min of meer piccolo zal blijven, zoals hij zelf zegt, oftewel achondroplasie heeft. De eerste keer dat dat aan de orde komt, is als Mimo’s zogenaamde oom, bij wie hij als beeldhouwer in de leer gaat, zegt: ‘Zo’n leerling wil ik niet,’ en op de vraag ‘Waarom niet?’ antwoordt: Parce que personne m’a dit que c’était un nabot. Natuurlijk, zou ik haast zeggen, vertaalt DeepL dit met ‘Omdat niemand me verteld heeft dat hij een dwerg is’. Een vertaalprogramma heeft namelijk geen besef van ‘gevoelige taal’, in de betekenis van ‘taal die als kwetsend ervaren kan worden’. Voor mij is dat juist iets waar ik heel zorgvuldig mee omga. Ik ben er namelijk van overtuigd dat taal stigmatiserend kan zijn, en dat de woorden die we gebruiken onze houding tegenover anderen kunnen bepalen. Het woord ‘dwerg’ is een stereotype en draagt daardoor bij aan ongelijkheid en discriminatie, en daarom wil ik het in principe niet gebruiken. Het Van Dale-woordenboek geeft trouwens bij nabot de vertaling ‘onderdeurtje’, een woord dat veel speelser is en goed bij Andrea’s stem past, dus daar kon ik dankbaar gebruik van maken. Tot zover over AI en vertaalprogramma’s – een onderwerp dat uiteraard erg speelt in vertalerskringen. Overigens heb ik AI ook op een andere manier bij Waak over haar gebruikt, namelijk door (voor het eerst van mijn leven) ChatGPT te gebruiken. Mimo komt in de zagerij te werken van beeldhouwer Filippo Metti in Florence, en ik vroeg me af of er in de jaren twintig van de vorige eeuw al elektrische steenzagen bestonden. Andrea heeft het over la scie électrique, dus ik hoefde er niet aan te twijfelen, maar ik was gewoon nieuwsgierig: tijdens het vertalen ben ik altijd bezig om alle informatie te checken, ook als dat niet per se nodig is. Via Google kon ik het antwoord niet vinden, en dus vroeg ik het aan ChatGPT, dat antwoordde: In 1920 bestonden er géén draagbare elektrische steenzagen zoals we die nu kennen. Er waren wel grotere, stationaire machines op elektriciteit of stoom in industriële omgevingen. En toen ik vroeg hoe zo’n machine er dan uitzag, kreeg ik zelfs een verwijzing naar een gravure uit 1880. En ja, ook dat soort dingen maken mij gelukkig. “
Na het lezen van Martine’s stuk hadden we nog een nagesprek over AI. We waren het erover eens dat het misschien helemaal niet zo gek zou zijn als AI de eerste ruwe vertaling van een roman zou verzorgen. Martine vertelde dat het soms ook een archaïsch gevoel geeft om de brontekst woord voor woord over te moeten typen. Maar we zagen ook meteen het gevaar: uitgevers die dit aangrijpen om vertalers nog minder per woord te gaan betalen! Ook zullen kwesties rondom auteursrecht, intellectueel eigendom en transparantie een steeds grotere rol gaan spelen. Wanneer wordt citeren sampling? Mag iemand jouw tekst in een heel andere context plaatsen en vervolgens auteurschap claimen? Voor nu is het belangrijk om duidelijk aan te geven dat je bij het maken van een tekst de hulp hebt ingeroepen van een AI-tool.
Aan het werk Op de werkvloer kan het handig zijn om met een AI-tool snel de inhoud van een boek op te zoeken, of van een reeks boeken in een bepaald genre. Ik weet bijvoorbeeld niets van al die zelfhulpboeken of titels als Omringd door gekken. Vraag het ChatGPT of Claude, en je krijgt onmiddellijk een beknopte omschrijving. Of bijvoorbeeld: welke boeken zijn genomineerd voor de Geschiedenisprijs, Booker Prize, etc.
Hopelijk geeft deze tekst jullie wat stof tot nadenken, feedback is natuurlijk meer dan welkom. Hartelijke Groet Anneke Reijnders Athenaeum NC Augustus 2025
Hieronder een lijst met AI begrippen en AI Tools Begrippenlijst AI
AI = artificiele intelligentie Deze term werd in 1956 gemunt door John McCarthy medewerker van MIT
Mll - machine learning, is een vorm van kunstmatige intelligentie waarbij computers leren van gegevens en patronen herkennen, zonder expliciet geprogrammeerd te worden voor elke taak.
LLM (Large Language Model)- is een computerprogramma dat getraind is op grote hoeveelheden tekst om taal te begrijpen en te genereren
DEEP LEARNING - is een vorm van machine learning die gebruikmaakt van neurale netwerken met meerdere lagen om complexe patronen in grote hoeveelheden data te herkennen.
ALGORITMES - is een reeks instructies die een computer uitvoert om een taak op te lossen; het bepaalt mede hoe informatie mensen bereikt en welke keuzes hen worden voorgelegd.
REINFORCEMENT LEARNING- is een manier waarop een computer leert door te proberen, fouten te maken en te verbeteren op basis van beloningen of straffen. De mens bepaalt de regels, het doel en de omgeving waarin de computer leert.
AI Tools
In het leven heb je een gereedschapskist nodig om allerlei situaties te lijf te gaan. En of het nou om relaties gaat, werk of privé: je moet een goed gevuld gereedschapskistje hebben. En ook af en toe controleren of het niet vol zit met roestig en achterhaald gereedschap. Vanaf nu kun je ook een vakje vrijmaken voor de AI-tools. Hier volgt een lijstje met de meest gebruikte tools. Vergeet niet af en toe je gereedschap set te vergelijken met die van je partner, een vriend of een collega — anderen hebben een andere blik en maken op een andere manier gebruik van hetzelfde gereedschap. En let op! Het gebruik van deze apps is zelden echt gratis, en net als bij de diverse streamingdiensten kan een abonnementje hier en een abonnementje daar aardig in de papieren lopen.
Open Ai is de maker van ChatGpt, focus op veiligheid en commerciële toepassingen. Zit dicht op Microsoft. META zet in op open source ontwikkelt het taalmodel LLaMa dat vrij beschikbaar is voor onderzoekers en ontwikkelaars. Ze positioneren zichzelf als tegenwicht tegen gesloten modellen als Open AI en Google.
Canva | Ontwerp- en beeldgenerator voor niet-professionele ontwerpers. Wordt voor mijn gevoel vooral gebruikt door niet-Apple-gebruikers (correct me if I’m wrong). Opgericht in 2013. Met programma’s als Magic Design, Magic Write en Magic Edit.
LE CHAT | Frans antwoord op ChatGPT.
CLAUDE | is een AI-taalmodel ontwikkeld door Anthropic, een bedrijf dat zich richt op het bouwen van veilige en bruikbare kunstmatige intelligentie. Net als ChatGPT is Claude ontworpen om menselijke taal te begrijpen en erop te reageren, maar met extra nadruk op veiligheid en het minimaliseren van schadelijk of ongewenst gedrag
ChatGPT | Op dit moment de meest gebruikte AI-tool uit de VS, van OpenAI (niet van Meta). Fungeert als AI-assistent voor schrijven, coderen, brainstormen en persoonlijke ondersteuning. Herkent verschillende input: beeld, geschreven woord, spraak. Is geïntegreerd met tools zoals DALL·E.
Fathom | AI-hulp bij vergaderingen: neemt op, maakt transcripties en samenvattingen, en werkt samen met Zoom, Microsoft Teams en Google Meet.
Gemini | De ChatGPT van Google met nagenoeg dezelfde functies. Nu geïntegreerd in de Google-browser.
GitHub Copilot | Hulp bij coderen, voor de Alan Turings onder ons.
Grammarly | Schrijfassistent die zich wat mij betreft nogal hinderlijk in je teksten mengt – maar hé, wie ben ik? De halve wereld schijnt deze tool te gebruiken.
Murf.ai | stemgenerator realistische AI-stemmen voor reclame, podcasts en video
Notion | productiviteit en kennisbeheer, agenda’s, herinneringen alles in één ruimte, voor de drukke baasjes onder ons
OpenAI | Schepper van ChatGPT.
Qwen3- het Chinese antwoord op OpenAi
Perplexity | is een AI-tool die fungeert als een slimme zoekassistent en taalmodel, vergelijkbaar met ChatGPT, maar met een sterke focus op het geven van betrouwbare en onderbouwde antwoorden. Wat Perplexity onderscheidt, is dat het niet alleen tekst genereert, maar ook actief relevante bronnen en links naar originele informatiebronnen meelevert. Hierdoor kun je direct controleren waar de antwoorden vandaan komen, wat de transparantie en betrouwbaarheid verhoogt.
LLaMA | AI-model van Meta, met beperkte impact. Niet te verwarren met “LLMA”.
Midjourney | AI-programma dat beelden maakt op basis van tekst. Je typt wat je wilt zien, en Midjourney genereert een afbeelding.
DALL·E | AI-model van OpenAI dat afbeeldingen maakt op basis van tekst. Je beschrijft iets, en DALL·E tekent het voor je.
VEO 3 | laat oude foto’s leven komen, heb een ontmoeting met Jezus, laat tijdschriften vliegen, maar als je bijv. een promofilmpje voor Instagram wilt maken dat werkelijk ergens op slaat heb je heel veel prompts nodig, en is het oppakken van je telefoon en een filmpje maken 100 x keer efficiënter.
In de AI-wereld stikt het momenteel van de startups die komen en gaan, worden opgekocht door Meta of Uber, of roemloos ten onder gaan — met namen als Appen, Hive, Micro, iMerit, Mighty AI, etc. etc. Er is waarschijnlijk geld te verdienen met het verzinnen van dit soort namen — net als in de autobranche. Tevens is het de tijd van de peperdure transfers, er worden bedragen betaald voor ai ontwikkelaars waar Messi alleen maar van kan dromen. Zoals er transfers zijn van Whatsapp naar Signal, zijn die er naar META vanuit Open-AI en vice versa. En ja lieve mensen die zijn overgestapt naar Signal. Het is inderdaad een beetje één pot nat.
Tijdens het schrijven van dit stuk zijn er alweer heel wat tools bijgekomen, kijk maar naar de ingebouwde AI bij WhatsApp en Google. Ik gebruik AI voor spellingcorrectie, vertalingen, nieuwsgierige vragen, spraak naar geschreven tekst, synopsis van een boek of film, een stramien voor een scenario, en lijsten met shortcuts voor vormgevingsprogramma’s. Ik heb echter geen taken gevonden binnen mijn werk bij het NC die ik zou kunnen automatiseren. Ik dacht zelf aan het automatisch toevoegen van bestellingen uit e-mails aan de standing order-lijst, maar dat is alleen mogelijk als je uitsluitend met standaardmails werkt. Ons werk bestaat ook uit communitybuilding met onze leveranciers, waarbij een persoonlijke noot hoort. Dat laat zich niet verenigen met standaardmails. Bovendien bleek het handwerk uiteindelijk sneller. Dat geldt ook voor promofilmpjes vooralsnog blijft dat hangen in gimmicks en ook daar is het handwerk (nog) sneller. Voor mensen met interesse heb ik wat voorbeeldfilmpjes. Ik denk dat er op hoger niveau in het gebouw meer mogelijkheden liggen met het automatiseren van mails, het notuleren van vergaderingen en gesprekken. En andere taken waarbij je AI aan tafel kan uitnodigen. Veel plezier!
Augustus 2025, met dank aan ChatGPT, Manus, Elise Koene, Martine Woudt & Martin Smit.
|
AI op de werkvloer
uit de ziekenboeg, anneke athenaeum nc Gedachten, bedenkingen en tips voor het gebruik van AI op de werkvloer Voor sommigen van jullie is wat ik hier ga onderzoeken al bekend terrein. Voor anderen een gebied dat ze liever niet betreden. Feit is: AI is nauwelijks nog weg te denken en zal een steeds grotere rol gaan spelen, zowel in ons dagelijks leven als op de werkvloer. Het afgelopen jaar heb ik me enigszins verdiept in het gebruik van AI binnen mijn andere vakgebied: grafisch ontwerp. Wat zijn de mogelijkheden en beperkingen van het werken met bijvoorbeeld ChatGPT? Hoeveel tijd en geld kost het eigenlijk, en wat levert het op — privé én professioneel? Ik zet in deze tekst wat praktische toepassingen, overwegingen en kanttekeningen op een rij, zodat we niet allemaal los van elkaar het wiel opnieuw hoeven uit te vinden. Daartoe heb ik een aantal boeken gelezen (of schuin doorkruist), heb ik samengewerkt met AI op het gebied van spelling en definities en heb ik AI getest én geplaagd. Onderaan vind je een uitleg van de belangrijkste termen die je vaak tegenkomt zodra je je met AI gaat bezighouden, evenals een overzicht van veelgebruikte AI-tools: programma’s die mensen inzetten zodra ze ermee aan de slag gaan. Het aanvaarden van nieuwe technologie verloopt vaak in verschillende stadia – een beetje zoals mevrouw Kübler-Ross het rouwproces beschrijft: ontkenning, woede, onderhandelen, depressie, aanvaarding, afscheid nemen. Geloof me, ik heb het allemaal meegemaakt: de komst van het internet, de mobiele telefoon, de cloud, sociale media, navigatiesystemen; het verdwijnen van de fax, de cd-rom, de Zip-schijf, het cassettebandje, de analoge camera – en de terugkeer van een aantal van deze dingen. Wat AI betreft hang ik inmiddels ergens tussen depressie en aanvaarding. Ik begon woest enthousiast, met een veel te lange tekst die inmiddels steeds korter wordt – vol gretigheid en bewondering voor het fenomeen AI. Maar dat enthousiasme slaat langzaam om in teleurstelling, omdat ik voortdurend stuit op de beperkingen van de verschillende tools. Een beperking die me dan vervolgens ook weer vrolijk stemt. Ik merk steeds meer dat input die niet gebaseerd is op gedegen kennis en het menselijk vermogen om ongebruikelijke verbanden te leggen, leidt tot nietszeggende resultaten. Onderscheidingsvermogen zou wel eens het talent van de toekomst kunnen zijn. (Lees het artikel van Stepfani Tyler op Substack) Alexander Klöpping schrijft in zijn voorwoord van Slimmer werken met AI: “Ga ervan uit dat DIT de slechtste AI is die je ooit zult gebruiken”. Met andere woorden: dit stuk, dat ik in juli en augustus voor jullie schrijf, is in september deels alweer achterhaald. Dat geldt misschien ook voor de AI-boeken die momenteel in de winkel liggen. En dus de vraag: Zijn boeken van vóór 2025 nog relevant? Moeten ze plankruimte innemen? Eigenlijk is de fase van ontkenning en woede het leukst. Je zoekt de grenzen van de tools op. Er is geen grotere lol dan de navigatie expres de verkeerde kant op te sturen, alleen maar om haar paniekerig te horen zeggen: “Keer om! Keer om”! Er zijn mensen die persoonlijke relaties met AI tools proberen aan te gaan, om ze vervolgens te pesten en te vernederen. Soms is dat verleidelijk, omdat de meeste AI tools in de communicatie verschrikkelijke slijmballen zijn. Als je een vraag stelt zal hij vaak zeggen: “Wat een goede | originele | intelligente et cetera vraag …”. Maar pas op! AI neemt jou ook in het ootje. Hij, zij of het kan hallucineren; vraag je om een definitie van een niet-bestaand woord, dan fantaseert je tool er lustig op los. Wil je een serieus stuk schrijven over een onderwerp, dan zal je je bronnen moeten vermelden. Daarin is de tool Perplexity doorgaans secuurder dan ChatGPT. Op dit moment geldt: de journalistieke integriteit die de mens heeft, heeft de machine niet. Een hallucinerende tool kan je trouwens wèl inspireren om uit je bubbel te stappen en je hersens te laten waaien - een soort machineLSD.
Wat is er sinds 1956 gebeurd? Sinds de term ‘AI’ in 1956 werd geïntroduceerd, heeft kunstmatige intelligentie een grillige leercurve doorgemaakt - met veel hoogtepunten, maar ook diepe dalen en overspannen verwachtingen. Lange tijd konden systemen nauwelijks patronen herkennen of interpreteren. De ontwikkeling bekoelde vaak door gebrek aan financiering. Pas in de jaren 2010 kwam er een nieuwe doorbraak met de opkomst van machine learning. Enorme hoeveelheden data werden ingevoerd, zodat systemen taalpatronen konden herkennen. Via reinforcement learning - een systeem van belonen en bestraffen -, leert de computer wat als ‘goed’ of ‘fout’ wordt beschouwd. Aan de ene kant heb je de taalmodellen (LLM’s), aan de andere kant de generatieve AI, die inmiddels ook beelden kan genereren — denk aan Midjourney en DALL·E. Niets van dit alles is mogelijk zonder de enorme input van data door mensen. De positie van de datawerker is net zo kwetsbaar als die van bijvoorbeeld fabrieksarbeiders of andere laaggeschoolde werkers. Het werk is vaak eentonig en repetitief. In eerste instantie bestaat machine learning eruit dat mensen de machine voeden met informatie: “op dit plaatje staat een eekhoorn”, “rechts daarvan een naaldboom”, “die is groen”, enzovoorts. Een baan die mensen enerzijds uit diepe armoede kan halen, maar anderzijds weinig tot geen perspectief biedt. Een rol waarin je gemakkelijk te vervangen bent — zeker als je kritiek levert. Een werkwijze die snel kan ontaarden in moderne slavernij, zoals we die ook zien in bijvoorbeeld de textielindustrie, voedselverwerking, mijnbouw, en andere vormen van slecht betaald thuiswerk. AI opereert en leert voorlopig nog niet autonoom, maar is volledig afhankelijk van input van miljoenen mensen. Tegelijkertijd denk ik dat AI, naarmate het meer leert, steeds autonomer zal worden. Wat in elk geval duidelijk is: deze manier van leren kost gigantisch veel energie — lees: stroom en menselijke input. Vergeet ook niet dat de input wordt aangestuurd door westerse bedrijven met een westers perspectief, racisme seksisme en andere vooroordelen liggen dus op de loer.
Gelezen Ik las onder andere het boek ‘Slimmer werken met AI’ van Ethan Mollick, een van de meer toegankelijkere boeken over AI met een voorwoord van Alexander Klöpping. Zoals in de meeste zelfhulpboeken stuit je op eindeloze herhaling. Dus voor jullie een kleine samenvatting: Nodig AI uit aan tafel: experimenteer breed, bij alle taken, om te ontdekken waar AI van waarde is. Blijf de “mens-in-de-lus”. Behandel AI als een persoon, maar geef hem | haar | het, een duidelijke rol. Bijvoorbeeld: antwoordt als een boekhandelaar. De belangrijkste functies van AI volgens Mollick AI versnelt creatieve processen zoals teksten, afbeeldingen of ideeën. Coworker | Assistent : AI helpt alledaagse taken structureren, analyseren vertalen of schrijven | spellen Tutor / Coach: AI kan persoonlijke begeleiding bieden, zoals feedback genereren en leerprocessen ondersteunen De andere twee boeken die ik las zijn: ‘ In de Schaduw van AI’ van Madhumita Murgia & ‘AI ‘ van Lieven Scheire. In de schaduw van AI onderzoekt de impact van KI | AI op Het dagelijkse leven van mensen. En is een kritisch onderzoek naar de donkere kanten van AI. Murgia is AI-journalist bij de Financial Times. AI van Lieven Schiere is een gelijksoortig boek als Slimmer werken met AI en na drie boeken ben ik dan ook overgeschakeld op het lezen van nieuwsbrieven waarvan AI report van Ernst-Jan Pfauth een van de meest praktische Nederlandstalige is. Voorts kun je veel aardige artikelen vinden op Substack als je het onderwerp AI intypt.
Boekhandel, uitgeverij, vertalers Hoe krijgt de boekhandel te maken met AI? Er zullen binnenkort, en er liggen nu al, boeken in de winkel (misschien nog niet in onze winkel, maar toch) die door AI zijn geschreven. Denk aan genres als detectives, Zeven Zussen-achtige verhalen, romance, enzovoort. Boeken die volgens een vaste formule worden geschreven, gericht op een uitgelezen publiek, bijvoorbeeld jongeren, vrouwen, of de LGBTQ+-gemeenschap. Ik ben op Spotify al een paar keer een songs tegengekomen die helemaal door AI gemaakt bleek te zijn, zoek Lee Vyborny op en je krijgt een fraaie country nummers met afbeeldingen van een mooie madam, vervolgens is er online niets te vinden geen discografie, geen liveoptreden geen Wikipagina.
In de vertalerswereld speelt er natuurlijk ook het een en ander. Lees dit leuke stuk van mijn vriendin Martine Woudt, vertaalster Frans | Nederlands. Uitgesproken ter ere van het Vertalersgeluktournee 2025, boekhandel Hijman Ongerijmd, in Arnhem, naar aanleiding van het boek Waak over haar – Jean-Baptiste Andrea Ze schreef dit stuk begin 2025, inmiddels zijn er al meerdere nieuwe tools beschikbaar en is het gebruik van AI al aardig ingeburgerd.
“ Ik me af hoe het zal zijn als AI het werk van vertalers overneemt: dat kan haast niet anders dan een vervlakking betekenen. Ik noemde net al even het vertaalprogramma DeepL. Ik ben nu nog niet zo te spreken over de prestaties Frans-Nederlands daarvan, maar die zullen vast in rap tempo verbeteren. Alleen kan een vertaalprogramma niet twijfelen en na wikken en wegen de vertaling kiezen die naar zijn gevoel het meest recht doet aan de brontekst. Het vertaalprogramma heeft geen gevoel, geen humor, het is niet creatief: het spuugt uit wat erin is gestopt. Neem bijvoorbeeld het zinnetje: On enrôlait les gosses, les vieux, les boiteux – over het feit dat halverwege de Eerste Wereldoorlog iedereen het Franse leger in moest. DeepL vertaalt dat keurig: ‘Ze namen kinderen, ouderen en kreupelen in dienst’. Mijn vertaling is: ‘Ze rekruteerden kinderen, grijsaards en hinkepoten’. Of het zinnetje: une autorisation en bonne et due forme signée d’une huile du Vatican – over een Amerikaanse professor die met toestemming van het Vaticaan Mimo’s weggestopte beeld wilde bestuderen. DeepL maakt daarvan: ‘een formele autorisatie, ondertekend door een Vaticaanse oiler’. Ik maakte ervan: ‘een volgens de regels opgemaakte machtiging, ondertekend door een hotemetoot uit het Vaticaan’. ‘Hinkepoten en‘hotemetoot zijn woorden die niet zo gauw uit een vertaalprogramma zullen rollen. Het zijn trouwens ook woorden die ik niet in elke vertaling zou gebruiken. De woorden die je kiest moeten passen in de sfeer van het boek. DeepL voelt geen sfeer – nog niet, in elk geval. En juist woorden als ‘hinkepoten’ en ‘hotemetoot maken mij gelukkig als ze tijdens het vertalen uit mijn virtuele pen vloeien. Nog één zinnetje als voorbeeld, omdat ik heel ingenomen was met mijn eigen vondst: Le jeune marquis, le héros de Pietra d’Alba, était là, lui aussi, à la croisée du transept, auréolé d’une gloire dont il se moquait bien. – het betreft hier de begrafenis van Viola’s omgekomen oudste broer. DeepL vertaalt: ‘De jonge Markies, de held van Pietra d’Alba, was er ook, bij de kruising van het transept, gehuld in een glorie waar hij niets om gaf’. Op zich een redelijke vertaling, al is ‘de kruising van het transept’ een beetje pleonastisch en vind ik ‘gehuld in een glorie’ niet zo mooi. Maar in dit geval gaat het me vooral om de laatste woorden dont il se moquait bien. Se moquer de betekent (o.a.) ‘zich niets van iets aantrekken, er maling aan hebben’, dus DeepL’s vertaling ‘er niets om geven’ kan heel goed. Maar de jonge markies is dood, en dus kun je hier als vertaler een grapje maken: ‘De jonge markies, de held van Pietra d’Alba, was er ook, op de kruising van de kerk, verheerlijkt met een roem die hem koud liet.’ Ook dat is vertalersgeluk, een vondst waar je zelf heel tevreden over bent. Behalve een gebrek aan gevoel, humor en creativiteit heeft een vertaalprogramma nog een ander nadeel. [afbeelding Neem het feit dat Mimo zijn hele leven min of meer piccolo zal blijven, zoals hij zelf zegt, oftewel achondroplasie heeft. De eerste keer dat dat aan de orde komt, is als Mimo’s zogenaamde oom, bij wie hij als beeldhouwer in de leer gaat, zegt: ‘Zo’n leerling wil ik niet,’ en op de vraag ‘Waarom niet?’ antwoordt: Parce que personne m’a dit que c’était un nabot. Natuurlijk, zou ik haast zeggen, vertaalt DeepL dit met ‘Omdat niemand me verteld heeft dat hij een dwerg is’. Een vertaalprogramma heeft namelijk geen besef van ‘gevoelige taal’, in de betekenis van ‘taal die als kwetsend ervaren kan worden’. Voor mij is dat juist iets waar ik heel zorgvuldig mee omga. Ik ben er namelijk van overtuigd dat taal stigmatiserend kan zijn, en dat de woorden die we gebruiken onze houding tegenover anderen kunnen bepalen. Het woord ‘dwerg’ is een stereotype en draagt daardoor bij aan ongelijkheid en discriminatie, en daarom wil ik het in principe niet gebruiken. Het Van Dale-woordenboek geeft trouwens bij nabot de vertaling ‘onderdeurtje’, een woord dat veel speelser is en goed bij Andrea’s stem past, dus daar kon ik dankbaar gebruik van maken. Tot zover over AI en vertaalprogramma’s – een onderwerp dat uiteraard erg speelt in vertalerskringen. Overigens heb ik AI ook op een andere manier bij Waak over haar gebruikt, namelijk door (voor het eerst van mijn leven) ChatGPT te gebruiken. Mimo komt in de zagerij te werken van beeldhouwer Filippo Metti in Florence, en ik vroeg me af of er in de jaren twintig van de vorige eeuw al elektrische steenzagen bestonden. Andrea heeft het over la scie électrique, dus ik hoefde er niet aan te twijfelen, maar ik was gewoon nieuwsgierig: tijdens het vertalen ben ik altijd bezig om alle informatie te checken, ook als dat niet per se nodig is. Via Google kon ik het antwoord niet vinden, en dus vroeg ik het aan ChatGPT, dat antwoordde: In 1920 bestonden er géén draagbare elektrische steenzagen zoals we die nu kennen. Er waren wel grotere, stationaire machines op elektriciteit of stoom in industriële omgevingen. En toen ik vroeg hoe zo’n machine er dan uitzag, kreeg ik zelfs een verwijzing naar een gravure uit 1880. En ja, ook dat soort dingen maken mij gelukkig. “
Na het lezen van Martine’s stuk hadden we nog een nagesprek over AI. We waren het erover eens dat het misschien helemaal niet zo gek zou zijn als AI de eerste ruwe vertaling van een roman zou verzorgen. Martine vertelde dat het soms ook een archaïsch gevoel geeft om de brontekst woord voor woord over te moeten typen. Maar we zagen ook meteen het gevaar: uitgevers die dit aangrijpen om vertalers nog minder per woord te gaan betalen! Ook zullen kwesties rondom auteursrecht, intellectueel eigendom en transparantie een steeds grotere rol gaan spelen. Wanneer wordt citeren sampling? Mag iemand jouw tekst in een heel andere context plaatsen en vervolgens auteurschap claimen? Voor nu is het belangrijk om duidelijk aan te geven dat je bij het maken van een tekst de hulp hebt ingeroepen van een AI-tool.
Aan het werk Op de werkvloer kan het handig zijn om met een AI-tool snel de inhoud van een boek op te zoeken, of van een reeks boeken in een bepaald genre. Ik weet bijvoorbeeld niets van al die zelfhulpboeken of titels als Omringd door gekken. Vraag het ChatGPT of Claude, en je krijgt onmiddellijk een beknopte omschrijving. Of bijvoorbeeld: welke boeken zijn genomineerd voor de Geschiedenisprijs, Booker Prize, etc.
Hopelijk geeft deze tekst jullie wat stof tot nadenken, feedback is natuurlijk meer dan welkom. Hartelijke Groet Anneke Reijnders Athenaeum NC Augustus 2025
Hieronder een lijst met AI begrippen en AI Tools Begrippenlijst AI
AI = artificiele intelligentie Deze term werd in 1956 gemunt door John McCarthy medewerker van MIT
Mll - machine learning, is een vorm van kunstmatige intelligentie waarbij computers leren van gegevens en patronen herkennen, zonder expliciet geprogrammeerd te worden voor elke taak.
LLM (Large Language Model)- is een computerprogramma dat getraind is op grote hoeveelheden tekst om taal te begrijpen en te genereren
DEEP LEARNING - is een vorm van machine learning die gebruikmaakt van neurale netwerken met meerdere lagen om complexe patronen in grote hoeveelheden data te herkennen.
ALGORITMES - is een reeks instructies die een computer uitvoert om een taak op te lossen; het bepaalt mede hoe informatie mensen bereikt en welke keuzes hen worden voorgelegd.
REINFORCEMENT LEARNING- is een manier waarop een computer leert door te proberen, fouten te maken en te verbeteren op basis van beloningen of straffen. De mens bepaalt de regels, het doel en de omgeving waarin de computer leert.
AI Tools
In het leven heb je een gereedschapskist nodig om allerlei situaties te lijf te gaan. En of het nou om relaties gaat, werk of privé: je moet een goed gevuld gereedschapskistje hebben. En ook af en toe controleren of het niet vol zit met roestig en achterhaald gereedschap. Vanaf nu kun je ook een vakje vrijmaken voor de AI-tools. Hier volgt een lijstje met de meest gebruikte tools. Vergeet niet af en toe je gereedschap set te vergelijken met die van je partner, een vriend of een collega — anderen hebben een andere blik en maken op een andere manier gebruik van hetzelfde gereedschap. En let op! Het gebruik van deze apps is zelden echt gratis, en net als bij de diverse streamingdiensten kan een abonnementje hier en een abonnementje daar aardig in de papieren lopen.
Open Ai is de maker van ChatGpt, focus op veiligheid en commerciële toepassingen. Zit dicht op Microsoft. META zet in op open source ontwikkelt het taalmodel LLaMa dat vrij beschikbaar is voor onderzoekers en ontwikkelaars. Ze positioneren zichzelf als tegenwicht tegen gesloten modellen als Open AI en Google.
Canva | Ontwerp- en beeldgenerator voor niet-professionele ontwerpers. Wordt voor mijn gevoel vooral gebruikt door niet-Apple-gebruikers (correct me if I’m wrong). Opgericht in 2013. Met programma’s als Magic Design, Magic Write en Magic Edit.
LE CHAT | Frans antwoord op ChatGPT.
CLAUDE | is een AI-taalmodel ontwikkeld door Anthropic, een bedrijf dat zich richt op het bouwen van veilige en bruikbare kunstmatige intelligentie. Net als ChatGPT is Claude ontworpen om menselijke taal te begrijpen en erop te reageren, maar met extra nadruk op veiligheid en het minimaliseren van schadelijk of ongewenst gedrag
ChatGPT | Op dit moment de meest gebruikte AI-tool uit de VS, van OpenAI (niet van Meta). Fungeert als AI-assistent voor schrijven, coderen, brainstormen en persoonlijke ondersteuning. Herkent verschillende input: beeld, geschreven woord, spraak. Is geïntegreerd met tools zoals DALL·E.
Fathom | AI-hulp bij vergaderingen: neemt op, maakt transcripties en samenvattingen, en werkt samen met Zoom, Microsoft Teams en Google Meet.
Gemini | De ChatGPT van Google met nagenoeg dezelfde functies. Nu geïntegreerd in de Google-browser.
GitHub Copilot | Hulp bij coderen, voor de Alan Turings onder ons.
Grammarly | Schrijfassistent die zich wat mij betreft nogal hinderlijk in je teksten mengt – maar hé, wie ben ik? De halve wereld schijnt deze tool te gebruiken.
Murf.ai | stemgenerator realistische AI-stemmen voor reclame, podcasts en video
Notion | productiviteit en kennisbeheer, agenda’s, herinneringen alles in één ruimte, voor de drukke baasjes onder ons
OpenAI | Schepper van ChatGPT.
Qwen3- het Chinese antwoord op OpenAi
Perplexity | is een AI-tool die fungeert als een slimme zoekassistent en taalmodel, vergelijkbaar met ChatGPT, maar met een sterke focus op het geven van betrouwbare en onderbouwde antwoorden. Wat Perplexity onderscheidt, is dat het niet alleen tekst genereert, maar ook actief relevante bronnen en links naar originele informatiebronnen meelevert. Hierdoor kun je direct controleren waar de antwoorden vandaan komen, wat de transparantie en betrouwbaarheid verhoogt.
LLaMA | AI-model van Meta, met beperkte impact. Niet te verwarren met “LLMA”.
Midjourney | AI-programma dat beelden maakt op basis van tekst. Je typt wat je wilt zien, en Midjourney genereert een afbeelding.
DALL·E | AI-model van OpenAI dat afbeeldingen maakt op basis van tekst. Je beschrijft iets, en DALL·E tekent het voor je.
VEO 3 | laat oude foto’s leven komen, heb een ontmoeting met Jezus, laat tijdschriften vliegen, maar als je bijv. een promofilmpje voor Instagram wilt maken dat werkelijk ergens op slaat heb je heel veel prompts nodig, en is het oppakken van je telefoon en een filmpje maken 100 x keer efficiënter.
In de AI-wereld stikt het momenteel van de startups die komen en gaan, worden opgekocht door Meta of Uber, of roemloos ten onder gaan — met namen als Appen, Hive, Micro, iMerit, Mighty AI, etc. etc. Er is waarschijnlijk geld te verdienen met het verzinnen van dit soort namen — net als in de autobranche. Tevens is het de tijd van de peperdure transfers, er worden bedragen betaald voor ai ontwikkelaars waar Messi alleen maar van kan dromen. Zoals er transfers zijn van Whatsapp naar Signal, zijn die er naar META vanuit Open-AI en vice versa. En ja lieve mensen die zijn overgestapt naar Signal. Het is inderdaad een beetje één pot nat.
Tijdens het schrijven van dit stuk zijn er alweer heel wat tools bijgekomen, kijk maar naar de ingebouwde AI bij WhatsApp en Google. Ik gebruik AI voor spellingcorrectie, vertalingen, nieuwsgierige vragen, spraak naar geschreven tekst, synopsis van een boek of film, een stramien voor een scenario, en lijsten met shortcuts voor vormgevingsprogramma’s. Ik heb echter geen taken gevonden binnen mijn werk bij het NC die ik zou kunnen automatiseren. Ik dacht zelf aan het automatisch toevoegen van bestellingen uit e-mails aan de standing order-lijst, maar dat is alleen mogelijk als je uitsluitend met standaardmails werkt. Ons werk bestaat ook uit communitybuilding met onze leveranciers, waarbij een persoonlijke noot hoort. Dat laat zich niet verenigen met standaardmails. Bovendien bleek het handwerk uiteindelijk sneller. Dat geldt ook voor promofilmpjes vooralsnog blijft dat hangen in gimmicks en ook daar is het handwerk (nog) sneller. Voor mensen met interesse heb ik wat voorbeeldfilmpjes. Ik denk dat er op hoger niveau in het gebouw meer mogelijkheden liggen met het automatiseren van mails, het notuleren van vergaderingen en gesprekken. En andere taken waarbij je AI aan tafel kan uitnodigen. Veel plezier!
Augustus 2025, met dank aan ChatGPT, Manus, Elise Koene, Martine Woudt & Martin Smit.
|